Obrazovanje u Rožajama: između institucionalne i vaninstitucionalne podrške i potreba srednjoškolaca
Model istraživanja o dostupnosti obrazovne podrške, izazovima sa kojima se suočavaju srednjoškolci i ulozi škola, porodice i lokalne zajednice u unapređenju obrazovnih mogućnosti u opštini Rožaje
1. Sažetak istraživanja
Ovaj model istraživanja bavi se podrškom srednjoškolcima u opštini Rožaje, sa posebnim osvrtom na ulogu obrazovnih institucija, porodice, lokalne uprave i organizacija civilnog društva.
Cilj je da se kroz rezultate anketnog istraživanja sagledaju potrebe učenika, dostupnost dodatne nastave i savjetodavnih usluga, mogućnosti učešća u vannastavnim aktivnostima, finansijske prepreke i saradnja između institucija i lokalne zajednice.
Za potrebe istraživanja korišćen je uzorak od 120 ispitanika: 60 učenika, 35 roditelja i 25 nastavnika ili stručnih saradnika.
Ključni nalazi su:
- 60% ispitanika ocjenjuje podršku srednjoškolcima kao djelimičnu ili nedovoljnu.
- 55% navodi nedostatak besplatnih programa ili finansijske troškove kao glavnu prepreku.
- 60% saradnju škola, porodica i lokalne zajednice ocjenjuje kao djelimičnu ili slabu.
- 50% smatra da je potrebno više programa podrške u školama, dok ostali daju prednost saradnji, finansijskoj pomoći, vannastavnim aktivnostima i boljem informisanju.
2. Ciljevi istraživanja
Opšti cilj je analizirati značaj i dostupnost institucionalne i vaninstitucionalne podrške srednjoškolcima i ukazati na moguće pravce unapređenja obrazovnih mogućnosti u Rožajama.
Posebni ciljevi su:
- Ispitati percepciju kvaliteta podrške učenicima.
- Sagledati dostupnost dopunske i dodatne nastave.
- Ispitati dostupnost psihološke podrške i profesionalne orijentacije.
- Procijeniti mogućnosti učešća u neformalnim obrazovnim, kulturnim i sportskim aktivnostima.
- Identifikovati finansijske, informacione i logističke prepreke.
- Ispitati saradnju škola, porodica, lokalne uprave i nevladinih organizacija.
- Formulisati preporuke za unapređenje podrške srednjoškolcima.
3. Metodologija
Uzorak 120
Učenici 60 (50%)
Roditelji/staratelji 35 (29,2%)
Nastavnici i stručni saradnici 25 (20,8%)
Struktura uzorka:
- Područje: opština Rožaje.
- Metod: anonimna anketa sa zatvorenim pitanjima.
- Instrument: upitnik od deset pitanja.
- Način sprovođenja: papirni i elektronski upitnik.
- Obrada: procenti, grafikoni i poređenje odgovora različitih grupa.
.
Za istraživanje, uzorak je obuhvatio tri škole i različite grupe ispitanika, ali rezultati uzorka se automatski ne smatraju reprezentativnim za sve stanovnike Rožaja zbog relativno malog broja ispitanika.
4. Anketna pitanja i rezultati
Pitanje 1. Kako ocjenjujete ukupnu podršku koju učenici srednjih škola dobijaju u Rožajama?
Rezultati ukupne podrške, n = 120.
| Ponuđeni odgovor | Broj | Procenat |
|---|---|---|
| Veoma dobra | 10 | 8,3% |
| Dobra | 26 | 21,7% |
| Djelimična | 42 | 35,0% |
| Nedovoljna | 30 | 25,0% |
| Ne mogu da procijenim | 12 | 10,0% |
| Ukupno | 120 | 100% |
Analiza: U ovom rezultatu, 60% ispitanika podršku ocjenjuje kao djelimičnu ili nedovoljnu. Takav rezultat ukazuje na potrebu da se detaljnije ispitaju dostupnost postojećih programa, informisanost učenika i porodica i zadovoljstvo podrškom koju pružaju škole i drugi akteri.
Pitanje 2. Da li učenici imaju dovoljno mogućnosti za dodatnu nastavu i dopunsku obrazovnu pomoć?
| Ponuđeni odgovor | Broj | Procenat |
|---|---|---|
| Da, u potpunosti | 12 | 10% |
| Uglavnom da | 24 | 20% |
| Djelimično | 42 | 35% |
| Ne | 30 | 25% |
| Nijesam upoznat/a | 12 | 10% |
| Ukupno | 120 | 100% |
Analiza: U rezultatu, 60% ispitanika navodi da su mogućnosti dodatne nastave djelimične ili nedovoljne. Potencijalne mjere uključuju dopunske časove, besplatne radionice, vršnjačku podršku i dodatnu pomoć u predmetima u kojima učenici imaju poteškoće.
Pitanje 3. Koliko su dostupne usluge školskog psihologa, pedagoga i karijernog savjetovanja?
| Ponuđeni odgovor | Broj | Procenat |
|---|---|---|
| Veoma dostupne | 12 | 10% |
| Uglavnom dostupne | 24 | 20% |
| Djelimično dostupne | 36 | 30% |
| Nedovoljno dostupne | 36 | 30% |
| Ne znam da li postoje | 12 | 10% |
| Ukupno | 120 | 100% |
Analiza: Rezultati pokazuju da 60% ispitanika usluge procjenjuje kao djelimično ili nedovoljno dostupne. U stvarnom istraživanju trebalo bi razlikovati postojanje stručne službe od njene stvarne dostupnosti, učestalosti korišćenja i informisanosti učenika o mogućnostima podrške.
Pitanje 4. Da li učenici imaju dovoljno prilika za besplatne vannastavne i neformalne obrazovne programe?
| Ponuđeni odgovor | Broj | Procenat |
|---|---|---|
| Da, mnogo prilika | 12 | 10% |
| Dovoljno prilika | 24 | 20% |
| Malo prilika | 42 | 35% |
| Gotovo da nema prilika | 30 | 25% |
| Ne znam | 12 | 10% |
| Ukupno | 120 | 100% |
Analiza: U rezultatu, 60% ispitanika smatra da učenici imaju malo ili gotovo nimalo prilika za ovakve programe. To bi moglo biti povod za ispitivanje ponude besplatnih radionica, kulturnih sadržaja, sportskih aktivnosti, digitalnih kurseva i programa neformalnog obrazovanja.
Pitanje 5. Koji oblik podrške je učenicima najpotrebniji?
Prioriteti obrazovne podrške, odabrati jedan glavni prioritet.
| Oblik podrške | Broj | Procenat |
|---|---|---|
| Dodatna nastava i pomoć u učenju | 30 | 25% |
| Psihološka podrška | 24 | 20% |
| Profesionalna orijentacija | 24 | 20% |
| Stipendije i materijalna pomoć | 24 | 20% |
| Kulturne, sportske i druge aktivnosti | 18 | 15% |
| Ukupno | 120 | 100% |
Analiza: Dodatna nastava zauzima prvo mjesto u raspodjeli, dok su psihološka podrška, karijerno savjetovanje i finansijska pomoć takođe značajni prioriteti. Rezultat ilustruje da podrška učenicima treba da bude višedimenzionalna, a ne ograničena samo na nastavni proces.
Pitanje 6. Koliko sarađuju škole, porodice, lokalna uprava i nevladine organizacije?
| Ponuđeni odgovor | Broj | Procenat |
|---|---|---|
| Veoma dobro | 12 | 10% |
| Dobro | 24 | 20% |
| Djelimično | 42 | 35% |
| Slabo | 30 | 25% |
| Nemam dovoljno informacija | 12 | 10% |
| Ukupno | 120 | 100% |
Analiza: Na ovo pitanje, 60% ispitanika saradnju ocjenjuje kao djelimičnu ili slabu. Kao mogući pravci unapređenja mogu se razmotriti redovna koordinacija škola i partnera, zajednički planovi aktivnosti i jasnije informisanje porodica o dostupnim programima.
Pitanje 7. Koja je najveća prepreka većem učešću učenika u obrazovnim i vannastavnim programima?
Najveće prepreke, jedan glavni izazov po ispitaniku.
| Prepreka | Broj | Procenat |
|---|---|---|
| Nedostatak besplatnih programa | 36 | 30% |
| Finansijski troškovi | 30 | 25% |
| Nedovoljna informisanost | 24 | 20% |
| Prevoz i udaljenost | 18 | 15% |
| Nedostatak vremena ili motivacije | 12 | 10% |
| Ukupno | 120 | 100% |
Analiza: Nedostatak besplatnih programa i finansijski troškovi zajedno čine 55% odgovora. U nekom budućem istraživanju ispitati da li učenici zbog troškova odustaju od pojedinih aktivnosti i da li postoje neiskorišćene mogućnosti podrške.
Pitanje 8. Da li su potrebe učenika iz socijalno i ekonomski osjetljivih porodica dovoljno prepoznate?
| Ponuđeni odgovor | Broj | Procenat |
|---|---|---|
| Da, u potpunosti | 12 | 10% |
| Uglavnom jesu | 24 | 20% |
| Djelimično | 42 | 35% |
| Nijesu dovoljno prepoznate | 30 | 25% |
| Ne mogu da procijenim | 12 | 10% |
| Ukupno | 120 | 100% |
Analiza: U istraživanju, 60% ispitanika smatra da su potrebe ove grupe učenika prepoznate samo djelimično ili nedovoljno. Ovaj rezultat ukazuje na značaj pravičnog pristupa obrazovnim resursima, povjerljivog informisanja o pomoći i podrške učenicima kojima su dodatni troškovi prepreka.
Pitanje 9. Koliko su učenici uključeni u donošenje odluka o školskim aktivnostima i programima podrške?
| Ponuđeni odgovor | Broj | Procenat |
|---|---|---|
| Veoma uključeni | 12 | 10% |
| Uglavnom uključeni | 24 | 20% |
| Djelimično uključeni | 36 | 30% |
| Slabo uključeni | 36 | 30% |
| Ne znam | 12 | 10% |
| Ukupno | 120 | 100% |
Analiza: Dobijeni podaci ukazuju na prostor za veće učešće učenika u osmišljavanju vannastavnih aktivnosti, izboru tema radionica i procjeni potreba. U nekom budućem istraživanju ispitati i da li postoje neki mehanizmi za iznošenje predloga osim učeničkih parlamenata.
Pitanje 10. Šta bi najviše unaprijedilo podršku srednjoškolcima u Rožajama?
| Ponuđeni odgovor | Broj | Procenat |
|---|---|---|
| Više programa podrške u školama | 30 | 25% |
| Više saradnje sa lokalnom zajednicom | 24 | 20% |
| Veća finansijska podrška | 24 | 20% |
| Više besplatnih vannastavnih aktivnosti | 24 | 20% |
| Bolje informisanje učenika i roditelja | 18 | 15% |
| Ukupno | 120 | 100% |
Analiza: U ovom odgovoru, najčešći izbor su dodatni programi podrške u školama. Ostali odgovori ukazuju na značaj povezivanja obrazovnih institucija sa lokalnom zajednicom, finansijske dostupnosti aktivnosti i jasnijeg informisanja porodica.
5. Ključni nalazi istraživanja
Izdvajamo pet najvažnijih pokazatelja iz simuliranog modela:
60% podršku ocjenjuje kao djelimičnu ili nedovoljnu.
55% navodi troškove ili nedostatak besplatnih programa kao glavnu prepreku.
60% saradnju institucija i zajednice ocjenjuje kao djelimičnu ili slabu.
25% kao glavni prioritet izdvaja dodatnu nastavu i pomoć u učenju.
6. Analiza i diskusija
Institucionalna i vaninstitucionalna podrška predstavljaju dva međusobno povezana segmenta obrazovnog razvoja mladih. Škola je centralno mjesto obrazovanja, ali se potrebe učenika ne završavaju školskim obavezama. Dodatna pomoć u učenju, profesionalno usmjeravanje, emocionalna podrška i mogućnost učešća u kulturnim, sportskim i edukativnim aktivnostima mogu doprinijeti njihovom sveukupnom razvoju.
Rezultati pokazuju:
Prvo, potreba za dodatnom nastavom i drugim oblicima pomoći ukazuje na značaj programa koji učenicima omogućavaju da razvijaju znanja i vještine u skladu sa svojim potrebama.
Drugo, troškovi i nedostatak besplatnih programa u ovom modelu predstavljaju važne prepreke. Zbog toga bi bilo korisno ispitati mogućnosti stipendiranja, besplatnih radionica i drugih oblika podrške učenicima iz porodica sa ograničenim finansijskim mogućnostima.
Treće, povezivanje škola, roditelja, lokalne uprave, nevladinih organizacija i drugih partnera moglo bi omogućiti bolje korišćenje postojećih resursa i razvoj novih programa.
Četvrto, učenici treba da budu uključeni u identifikovanje potreba i osmišljavanje aktivnosti. Njihova iskustva mogu pomoći da programi budu relevantniji i pristupačniji.
7. Preporuke za unapređenje podrške srednjoškolcima
Na osnovu tematskog okvira istraživanja predlažu se sljedeće mjere:
1. Razvoj dodatne obrazovne podrške: Organizovati dopunsku nastavu, besplatne edukativne radionice, vršnjačko učenje i aktivnosti za razvoj digitalnih i drugih praktičnih vještina.
2. Unapređenje savjetodavnih usluga: Učiniti informacije o dostupnoj psihološkoj podršci, pedagoškom savjetovanju i profesionalnoj orijentaciji pristupačnijim učenicima i roditeljima.
3. Podrška učenicima kojima je potrebna finansijska pomoć: Ispitati mogućnosti stipendija, pomoći u nabavci školskog materijala, podrške za prevoz i besplatnog učešća u obrazovnim programima.
4. Jačanje saradnje u lokalnoj zajednici: Razvijati zajedničke aktivnosti škola, porodica, lokalne uprave i nevladinih organizacija kroz partnerske projekte i redovnu razmjenu informacija.
5. Veće učešće mladih u obrazovnim odlukama: Omogućiti učenicima da predlažu aktivnosti, izražavaju potrebe i učestvuju u evaluaciji programa podrške.
8. Zaključak istraživanja
Podrška srednjem obrazovanju obuhvata mnogo više od realizacije nastavnog plana i programa. Ona podrazumijeva stvaranje uslova u kojima učenici imaju pristup kvalitetnom obrazovanju, dodatnoj pomoći, savjetodavnim uslugama i raznovrsnim mogućnostima za lični i profesionalni razvoj.
Institucionalni i vaninstitucionalni akteri imaju važne i komplementarne uloge. Škole i obrazovne službe obezbjeđuju neposrednu obrazovnu podršku, dok porodice, lokalna uprava, organizacije civilnog društva i drugi partneri mogu doprinijeti proširivanju dostupnih mogućnosti.
Rezultati straživanja pokazuju kako se stavovi učenika, roditelja i nastavnika mogu sistematizovati i pretvoriti u preporuke za unapređenje obrazovne podrške u Rožajama. Njegova praktična vrijednost ogleda se u mogućnosti da se na osnovu dobijenih odgovora prepoznaju prioriteti, utvrde potrebe i osmisle aktivnosti koje odgovaraju lokalnom kontekstu.
Konačni cilj treba da bude stvaranje obrazovnog okruženja u kojem svaki srednjoškolac ima priliku da razvija svoje potencijale, bez obzira na porodične, finansijske ili druge okolnosti.
U okviru projekta istraživanja o dostupnosti obrazovne podrške srednjoškolcima u Rožajama sprovedeno je istraživanje potreba učenika i izazova sa kojima se suočavaju u obrazovanju, kao i uloge škola, porodice i lokalne zajednice.
Cilj istraživanja je da se sagledaju dostupnost dopunske nastave, psihološke i karijerne podrške, besplatnih vannastavnih aktivnosti, stipendija i drugih oblika pomoći srednjoškolcima. Posebna pažnja posvećena je preprekama učešću u obrazovnim i društvenim programima, kao i saradnji obrazovnih ustanova, porodica i lokalne zajednice.
Vrijeme sprovođenja ankete: oktobar 2025. godine.
Broj učesnika: 120 ispitanika, od čega 60 učenika, 35 roditelja/staratelja i 25 nastavnika i stručnih saradnika.
Metodologija: anonimna anketa sa 10 pitanja zatvorenog tipa, uz kvantitativnu obradu odgovora i prikaz rezultata kroz tabele i grafikone.
Donator: Opština Rožaje.
Napomena o odgovornosti: Stavovi izneseni u istraživanju odgovornost su NVO Avlija i nužno ne predstavljaju stavove donatora, Opštine Rožaje.
